Termin ,,europejczyk” pojawia się stosunkowo późno, po raz pierwszy mieszkańców naszego kontynentu nazwano tak w VIII wieku. Wcześniej obowiązywała nazwa Res Publica Christiana czyli ,,Rzecz Chrześcijańska” dlatego, że Europę utożsamiano z organizmem chrześcijańskim. Gdybyśmy mieli spojrzeć na nią z punktu widzenia geograficznego, zauważylibyśmy, że jest to bardzo mała część kontynentu Euroazjatyckiego. A jedyne co ją wyróżnia to odrębność kulturowa, cywilizacyjna, nie zaś ukształtowanie geograficzne.
Tym co ukształtowało Europę to synteza filozofii greckiej, prawa rzymskiego i religii chrześcijańskiej.
- Dziedzictwo prawa rzymskiego – rzymianie najważniejszym ze wszystkich praw uznawali prawo do życia . W czasach prześladowań pierwszych chrześcijan, nie można było wykonać wyroku śmierci na ciężarnej kobiecie, gdyż pod jej sercem rozwijał się człowiek, który był niewinny i nie zasługiwał na taką karę. Dziś natomiast uznaje się, że prawo do prywatności jest ważniejsze niż prawo do życia, co zaprzecza podstawowemu prawu rzymskiemu. Takich przykładów można przytaczać więcej.
- Dziedzictwo filozofii greckiej – np. przysięga Hipokratesa mówiąca o tym, że spędzenie płodu lub przyspieszenie śmierci jakiejkolwiek niewinnej osoby jest niedopuszczalne. W naszych czasach dziedzictwo to jest wymywane z obecnego prawodawstwa. Obecnie uznaje się, że takie praktyki nie plamią zawodu lekarza.
- Katolicyzm, który ukształtował kwestie etyczne oparte na fundamencie dekalogu, kazania na górze a także koncepcję władzy – która jest ograniczona prawem, a zwłaszcza prawem bożym. Władca jest z nadania boskiego, a więc nie może być tyranem, który pozwala sobie na wszystko. I na tym punkcie skupimy dziś swoją uwagę.
Arystoteles mówił, że polityka to rozumna troska o dobro wspólne. A najwyższym stopniem doskonałości w rozwoju człowieka jest uczestniczenie w życiu politycznym. Tych, którzy nie interesowali się polityką nazywał idiotami. W polityce mamy do czynienia z doskonaleniem się człowieka od stanu pierwotnego, poprzez stopniowe cywilizowanie się. I właśnie działalność polityczna jest najwyższą formą tego rozwoju.
PIUS XI pisał, że po kontemplacji polityka jest najdoskonalszą formą miłości. Właśnie takie jest wskazanie chrześcijańskie, aby troszczyć się o dobro wspólne. Żaden katolik nie jest zwolniony z tego obowiązku, wręcz jest do tego wezwany. Bo nawet jeżeli chrześcijanin nie będzie mieszał się do polityki, to polityka wmiesza się do jego życia.
Kiedy przyglądamy się historii Polski, nie sposób nie zauważyć, że polityka i życie sakramentalne idą ze sobą w parze np. chrzest Mieszka I. Z jednej strony mamy do czynienia z sakramentem w skali osobowej ale z drugiej miał on swoje skutki w skali zbiorowej. Tak samo jak Rzeczpospolita Obojga Narodów – Unia Polsko-Litewska też się narodziła w sakramencie małżeństwa św. Jadwigi Andegaweńskiej z Witoldem Jagiełłą. Więc okazuje się, że pewne byty polityczne mają swój początek w rzeczywistości religijnej a konkretnie w sakramencie katolickim. I rzeczą charakterystyczną jest to, że nie ma czegoś takiego jak Polska przedchrześcijańska, bo nawet źródła historyczne z tamtego okresu są bardzo niepewne. Gdybyśmy mieli historię Polski porównać z historią Węgrów czy Rusi, to zauważymy, że do tamtych krajów chrześcijaństwo dotarło wtedy, kiedy były one ugruntowanymi i dobrze uformowanymi bytami politycznymi. Mówiąc inaczej – okres przedchrześcijański jest tam bardzo dobrze udokumentowany. Natomiast do Polski chrześcijaństwo przyszło w momencie początków tworzenia naszego państwa. Można powiedzieć że Polska wyłoniła się z chrzcielnicy, że narodziła się w sakramencie chrztu. I nawet historycy mówią, że ,,chrzest Polski” był równoznaczny z początkiem polskiej państwowości. Ten akt religijny był również aktem politycznym. Po jakimś czasie metropolita Hipolit nałożył na głowę Bolesława Chrobrego koronę i jednocześnie namaścił jego czoło świętymi olejami. Powtórzył ten sam gest jakiego użył prorok Elizeusz wobec Dawida (co opisuje Stary Testament). Więc ten gest religijny miał wpływ na rzeczywistość polityczną. Jeżeli król był namaszczony, to został nim z łaski Bożej. W związku z tym uznawał nad sobą zwierzchnictwo Boga, więc był związany, ograniczony prawem Bożym i prawem naturalnym, bo natura i prawo naturalne są dziełem Boga. I mamy w Polsce przykład, gdy Bolesław Śmiały dokonał księżobójstwa, zamordowania biskupa krakowskiego św. Stanisława ze Szczepanowa. Wtedy to polskie elity polityczne wypowiedziały posłuszeństwo królowi, on się temu poddał i udał się dobrowolnie na banicję – wyjechał na Węgry. Dojrzałość chrześcijańska elity rozpoznała zły czyn króla, natomiast król poddał się tej karze bez żadnego buntu i bez wszczynania wojny domowej.
Dzisiaj widzimy, że Europa zapomina o swoich korzeniach i odcina się od filarów swojej tożsamości, przez co znajduje się w kryzysie dotyczącym wartości: moralnym, demograficznym i społecznym. Ale to jest konsekwencją ludzkich wyborów. Gdybyśmy mieli szukać korzenia problemu, musielibyśmy dojść do wniosku, że jest to kryzys duchowy. Cywilizacja chrześcijańska opierała się triadzie: prawda – dobro – piękno. W oświeceniu natomiast zerwano z religią i postawiono ambitny cel: zbudować cywilizację bez Boga, bez fundamentów religijnych. I to była pierwsza w historii ludzkości próba zbudowania cywilizacji nie wokół religii tylko świeckiego projektu. Dzisiaj przynosi to realne owoce. Do tej pory chrześcijaństwo było punktem odniesienia, wyznacznikiem konkretnego postępowania a obecnie tego nie ma.
Chrystus nie będzie się narzucał gdy ludzie będą Go wypraszali z prawodawstwa, z moralności a nawet z kościoła. Tak więc to od nas zależy czy wiara i budowana na niej cywilizacja przetrwa. To, czy dojdzie do sekularyzacji, będzie uzależnione od tego, jakich wyborów ludzie będą dokonywać w swoim sercu, sumieniu i życiu. Jeżeli chcą żyć bez Boga, to Bóg się nie będzie narzucał.
Czy jest coś, co można zrobić, aby doszło do odrodzenia cywilizacji Christianitas? Chrześcijanie mówią, że naprawę świata należy zacząć od siebie.
Fatimskie dzieci nie mogły zmienić praw świata. Nie sprawowały żadnej władzy. Nie posiadały majątku ani wpływów. A jednak Maryja powierzyła im misję o znaczeniu duchowym. Ich narzędziami miały być modlitwa, pokuta i dobrowolne ofiary.
To paradoks chrześcijaństwa: rzeczy największe mogą dokonywać się przez ludzi najmniejszych. Franciszek, Hiacynta i Łucja podejmowali drobne wyrzeczenia, ofiarowując je za nawrócenie grzeszników. W ten sposób odkrywali, że cierpienie przeżywane w jedności z Chrystusem może stać się aktem miłości.
Nie chodzi o szukanie bólu dla samego bólu. Chrześcijaństwo nie jest religią cierpienia, lecz religią miłości, która potrafi przemienić także cierpienie.
Dziś możemy ofiarować Bogu własny trud, post, cierpliwość wobec przeciwności, czas poświęcony osobom samotnym, pomoc matkom w trudnej sytuacji czy opiekę nad ciężko chorymi.
Wynagrodzenie za grzechy przeciwko życiu nie może ograniczyć się do słów.
Musi stać się również konkretnym czynem miłosierdzia.
Nie wystarczy bowiem bronić życia w deklaracjach. Trzeba jeszcze stanąć obok tego, kto boi się przyjąć życie i tego, kto boi się je utracić.
Grzegorz Górny
