Proces wychowawczy obejmuje wiele aspektów: wychowanie etyczne, psychiczne a także wspieranie rozwoju emocjonalnego i fizycznego. Dzieci i młodzież naturalnie potrzebują ruchu, który jest procesem wspomagającym ich rozwój, również w sferze budowania relacji społecznych. Zdarza się, że te relacje są osłabiane, ponieważ współczesny człowiek łatwiej nawiązuje kontakty z przedmiotami niż z ludźmi. Skutkuje to nierzadko uzależnieniami natury behawioralnej. Oznaczają one wykonywanie pewnych czynności w celu odreagowania czy ucieczki od codzienności. Z upływem czasu można się od tych czynności uzależnić, tj. odczuwać silną potrzebę ich powtarzania i wykonywania pod wpływem psychicznego przymusu. Wykonywanie ich ma ścisły związek z produkcją tzw. hormonu szczęścia, czyli dopaminy, która ożywia stan emocjonalny. Wytwarza się wtedy mechanizm euforii i efekt nagrody. Gdy tego brakuje, wówczas często młody człowiek popada w przygnębienie i doświadcza poczucia braku własnej wartości. Uzależnienia behawioralne wpływają destrukcyjnie, szkodzą zdrowiu, osłabiają więzi rodzinne i społeczne oraz zazwyczaj prowadzą zazwyczaj do strat materialnych.
Drogi wyjścia z tego uzależnienia są podobne do sposobów leczenia z uzależnień chemicznych. Zarówno uzależniania chemiczne jak i behawioralne są bardziej atrakcyjne dla ludzi przeżywających poważne trudności i problemy.
Uzależnienia behawioralne to:
- zaburzenia odżywiania,
- nadużywanie technologii cyfrowych,
- kompulsywne zakupy,
- hazard,
- pracoholizm,
- uzależnienia seksualne,
- także inne zaburzenia, np. autoagresja, zbieractwo, kleptomania a nawet i bigoreksja, czyli uzależnienie od ćwiczeń fizycznych.
SPOSOBY POMOCY
Osoba uzależniona musi sama podjąć decyzję o leczeniu, powinna dojść do wniosku, że chce wyjść z nałogu. Jest to więc wynik pragnienia zmiany jakości życia, dostrzeżenia różnicy między zdrowym a zaburzonym funkcjonowaniem. Należy osobie uzależnionej uświadomić, że przyjdzie jej wówczas zmierzyć się z zespołem odstawienia. Doświadczy wtedy niepokoju lub lęku, pobudzenia, obsesyjnych myśli, fantazji a nawet agresji.
Interesującą formą terapii jest np. ,,pętla nawyku”, która znajduje zastosowanie również w wielu dziedzinach życia. Opiera się ona na zasadzie: wskazówka – pragnienie – nagroda.
Przykład: telefon daje sygnał dźwiękowy, czyli informację o otrzymanej wiadomości na portalu społecznościowym. Pragnieniem odbierającej osoby jest rozrywka, tzn. natychmiastowe odczytanie. Daje to efekt nagrody.
Złota zasada zmiany brzmi: nie możesz wykorzenić złego nawyku, możesz go jedynie zmienić. Dlatego dostarcz tej samej nagrody, ale wprowadź nowy zwyczaj.
Zmiana nawyku, czyli wypracowanie automatycznego reagowania na napięcie lub reakcję jest kluczowym elementem sukcesu. Ma ona na celu odciągnięcie uwagi od tego, co uzależnia lub prowadzi do niekorzystnego reagowania na daną sytuację. Tego typu zasadę z powodzeniem stosuje się również w sporcie i biznesie.
Powyższa zasada jest tylko jedną z form terapii behawioralnych. Trzeba jednak próbować różnych sposobów pomocy w sytuacji uzależnienia. Nie należy zapominać, że każde uzależnienie ma inną przyczynę, dlatego do terapii czasem potrzeba wielu specjalistów z różnych dziedzin naukowych.
Bibliografia:
B. Woronowicz ,,Bez tajemnic o uzależnieniach i ich leczeniu”, Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa 2001.
J. Anderson, R. Wilkins ,,Żegnaj telewizorku”, Wydawnictwo Adamantan, Warszawa 2000.
C. Duhigg ,,Siła nawyku”, Dom Wydawniczy PWN, Warszawa 2014.