Współczesne społeczeństwo przedstawia młodość jako symbol pełni życia, a nie jako trudną fazę rozwoju. Ludziom wchodzącym w dorosłość proponuje się przestrzeń działania pozbawioną odpowiedzialności i wartości. Dlatego szybko mogą wpaść w uzależnienia od alkoholu, nikotyny, leków, narkotyków, czy innych środków chemicznych. Substancje te kojarzą się z zabawą i przyjemnością, a nie z problemami. Tymczasem organizm młodych ludzi ciągle się rozwija, dlatego są bardziej podatni na uzależnienia niż osoby dorosłe. Jednocześnie nie ponoszą takich samych konsekwencji jak oni, ponieważ nastolatek nie straci pracy, więc nie będzie musiał się martwić o spłatę kredytu, opiekować się nim będą rodzice, którzy prawdopodobnie ochronią go przed policją. Ponadto młody człowiek nie wierzy, że może się uzależnić, chociaż wie o wielu konsekwencjach z tym związanych. Tymczasem uzależnienia chemiczne należą do najbardziej bolesnych form zniewoleń i powodują drastyczne konsekwencje.
Na rynku pojawiają się coraz to nowe substancje chemiczne, których skład nie jest zbadany pod kątem szkodliwości na organizm ludzki. W sytuacji, gdy dojdzie do prawnego zakazu używania jakiejś substancji stosowanej do produkcji tych środków, jest ona wycofywana, ale w jej miejsce pojawia się inna. Wiele lat temu przez media przetaczała się burza o prawne zakazanie dopalaczy. Producenci wkrótce zmienili nazwę tych środków na ,,artykuły kolekcjonerskie”, co umożliwiło im przetrwanie na rynku. Dziś mamy już inne artykuły, które mają odmienny skład chemiczny, więc w świetle prawa są legalne.Ta karuzela nie ma końca.
Dlaczego jednak młodzi sięgają po chemiczne środki uzależniające? Ponieważ wpływają one na zmianę sposobu myślenia oraz na stan emocjonalny, a dzięki temu mogą osiągać miłe złudzenia czy iluzje.
Uzależnienie od określonej substancji, czy grupy substancji prowadzi do powstania mechanizmów uzależnienia, które można podzielić na:
- System nałogowego regulowania uczuć za pomocą określonych substancji chemicznych, który oznacza, że człowiek nie dąży po poprawy nastroju przez dokonywanie zmian w swoim życiu, lecz poprzez sięganie po substancje uzależniające.
- System iluzji i zaprzeczeń – człowiek uzależniony oszukuje sam siebie łudząc się, że nie jest uzależniony i zaprzecza nawet najbardziej bolesnym konsekwencjom sięgania po substancję.
- System ,,Ekstremalne skoki w postrzeganiu samego siebie” – oznacza, że uzależniona osoba nie ma prawdziwego obrazu siebie. Gdy znajduje się pod wpływem środków uzależniających, postrzega siebie w sposób euforyczny. Kiedy odzyskuje trzeźwość, wtedy przeżywa siebie i myśli o sobie w sposób skrajnie negatywny, bywają bolesne stany emocjonalne, np. lęk, rozpacz, rozgoryczenie, wstyd, przygnębienie. Jedynym ratunkiem wydaje mu się wtedy ponowne sięgnięcie po substancje chemiczne, które potrafią modyfikować świadomość i emocje. W ten sposób uzależniony popada w krąg błędnych zachowań i wkracza na drogę ku śmierci.
Co można zrobić, aby młody człowiek wyszedł z uzależnienia?
Z pewnością nie będzie chciał porzucić nałogu, dopóki nie zacznie ponosić konsekwencji swoich działań. Często bywa tak, że rodzice wyciągają młodego człowieka z tarapatów. Utrwala to jednak w nim poczucie bezkarności. Nieraz rodzice ulegają manipulacjom swoich dzieci, np. gdy zabierają je z ośrodka i przerywają w ten sposób terapię. Syn lub córka, którzy nie są w stanie wytrzymać okresu trzeźwości, przysięgają, że nigdy już nie sięgną po środek uzależniający.
Natomiast kiedy młody człowiek wie, że nie będzie chroniony i sam zmierzy się ze swoim powrotem do trzeźwości, jego podejście do tego problemu może ulec zmianie. Jeżeli najważniejszą rzeczą będzie pragnienie prowadzenia normalnego życia, wówczas może się zmotywować do odstawienia środka uzależniającego, walki z głodem, oraz poddania się terapii.
Bibliografia:
Marek Dziewiecki, Nowoczesna profilaktyka uzależnień, wyd. Jedność, Kielce 2000.
www.poradniamielec.pl/wp-content/uploads/2020/01/Uzależnienia-chemiczne-alkohol-narkotyki-leki-dopalacze-sygnały-ostrzegawcze.pdf z dn. 05.01 2026